Atipik yeme bozuklukları

Yeme bozukluklarında referans kabul edilen Mental Bozuklukların Tanısal ve İstatiksel El Kitabı’nın tanı ölçütlerine göre blumiya nervoza ve anoreksiya nervosa dışında kalan yeme bozuklukluklarına atipik yeme bozuklukları denmektedir. Tıkınırcasına yeme sendromu (binge eating disorder) ve gece yeme sendromu (night eating syndrome) en bilinenleridir.

Tıkınırcasına yeme sendromu olan kişilerde, bulimiya nervozalı kişilerde olduğu gibi tıkınırcasına yeme atakları görülür. Tıkınırcasına yeme sendromlu kişilerin arınma eylemlerine ise rastlanmaz. Genellikle tıkınırcasına yeme nöbeti stres ile ilişkilidir. Bireyler besinleri öfke, mutsuzluk ve yetersizlikle baş etmek amacıyla kullanırlar.

Tıkınırcasına yeme sendromu olan hastaların yeme bozukluğu endişeleri değil, ağırlık kontrolü endişeleri vardır. Tıkınırcasına yeme eyleminin altı ay süresince en az haftada iki kez olması bireylerde tıkınırcasına yeme teşhisi için gereklidir. Karakteristik özelliklerine gelince:

• Genellikle 2 saat gibi kısa bir zaman periyodunda aşırı miktarda yemek yemektedirler.
• Tıkınma nöbeti süresince aşırı yemenin kontrolünü kaybederek kendilerini durduramayacakları hissine kapılırlar.
• Yemek yeme süresince yalnız olmayı tercih ederler.
• Aşırı yeme nöbeti sonrasında kendilerinden hoşlanmazlar ve depresif davranış sergilerler.

Tıkınırcasına yeme sendromunda 3 değişik tedavi önerilmektedir. İlki psikoterapi ve beslenme tedavisidir. Bilişsel davranış tedavisinde amaç tıkınırcasına yeme periyodlarını azaltmak ve kilo kaybını sağlamaktır. Davranış tedavisi ile de egzersiz yapmada artış ve yaşam tarzında düzenleme hedeflenir. İkincisi ilaç tedavisi ise tıkınırcasına yemenin sıklığını azaltmaktadır. Üçüncüsü ise ağırlık yönetimi programlarıdır.

Gece yeme sendromu ise uykunun bozulur hale gelmesi ve enerji alımının eş zamanlı olarak artması örneğiyle ortaya çıkar. Bu senkronizenin sebebi normal uyuma siklusunun ve yeme şeklinin bozulmasıdır. Hasta uykusuz gecelerde önüne geçemediği yemek yeme nöbetleri yaşar. Günlük kalorinin en az %50’sinin son akşam yemeğinden sonra atıştırmalar ile alınması ve yenilen besinlerin genel içeriğini şeker ve nişasta gibi karbonhidratların oluşturması ile karakterize edilir.

Hasta uyandıktan sonra genelde ilk öğünü birkaç saat geciktirir. Sürekli gece yemek yemeden dolayı mide rahatsızlıkları da görülebilir. Hasta sabahleyin uyandığı zaman iyi durumdadır ve gün ilerledikçe ruhsal durumu bozulmaktadır. Bunun sebebi olarak serum melatonin düzeyinin düşmesi, leptin hormonunun azalması ve kortizol düzeyinin yüksek olması düşünülmekle birlikte asıl neden aşırı strestir.

Haftada 3 gece en az bir kez uyanma ve uyku problemleri, gece uyanma sırasında yüksek kalorili atıştırmaların yapılması, bu durumun en az 3 ay sürmesi, yedikten sonra suçluluk hissinin varlığı ile teşhis edilir. Önlenebilir bir hastalık olan gece yeme sendromunda genel tedavi ise zayıflama programı ve beslenme eğitimidir. Gece yeme sendromu nasıl önlenir konusuna bir başka makalede değindik.

Ayrıca diğer yeme bozukluklarını yakından tanımak için ana makalemize göz atabilir ve buradaki linklerden detaylara ulaşabilirsiniz.

Dyt. Mine Bilge Sefacı